باکتری‌های زبان و عملکرد مغز؛ آیا میکروب‌های دهان بر قدرت ذهن تأثیر دارند؟
آیا باکتری‌های موجود روی زبان می‌توانند با سرعت فکر کردن، حافظه و عملکرد مغز ارتباط داشته باشند؟ نتایج یک پژوهش جدید نشان می‌دهد که ترکیب میکروب‌های دهان ممکن است با برخی جنبه‌های عملکرد شناختی مرتبط باشد. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست که این باکتری‌ها مستقیماً بر توانایی‌های ذهنی تأثیر می‌گذارند یا صرفاً با عوامل دیگری مانند سن، رژیم غذایی و شرایط زندگی ارتباط دارند.
این مطالعه که در مجله علمی PLOS ONE منتشر شده است، می‌تواند به درک بهتر ارتباط میان میکروبیوم دهان، افزایش سن و عملکرد شناختی کمک کند.
میکروبیوم دهان چیست و چه ارتباطی با مغز دارد؟
دهان انسان میزبان مجموعه بزرگی از میکروارگانیسم‌هاست که به آن‌ها میکروبیوم دهان گفته می‌شود. برخی از این باکتری‌ها در فرایندهای زیستی مهم، از جمله تبدیل نیترات غذایی به ترکیبات قابل استفاده برای بدن، نقش دارند.
وقتی غذاهای سرشار از نیترات، مانند چغندر و سبزیجات برگ‌سبز، مصرف می‌کنیم، نیترات وارد جریان خون می‌شود و بخشی از آن به بزاق راه پیدا می‌کند. سپس برخی باکتری‌های دهان نیترات را به نیتریت تبدیل می‌کنند. نیتریت نیز می‌تواند در شرایط مناسب به تولید اکسید نیتریک کمک کند؛ مولکولی که در گشادشدن عروق خونی و تنظیم جریان خون نقش دارد.
ازآنجاکه جریان خون و سلامت عروق برای عملکرد مغز اهمیت دارند، پژوهشگران بررسی کرده‌اند که آیا باکتری‌های دخیل در این مسیر ممکن است با حافظه، سرعت پردازش اطلاعات و دیگر توانایی‌های شناختی مرتبط باشند یا خیر.
البته وجود این سازوکار زیستی به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که باکتری‌های خاص دهان باعث بهبود عملکرد مغز می‌شوند.
پژوهش درباره باکتری‌های زبان چگونه انجام شد؟
گروه پژوهشی به سرپرستی جوآنا ای. لِهورو از دانشگاه اکستر بریتانیا، ۶۰ فرد سالم را در دو گروه جغرافیایی بررسی کرد: ۳۰ نفر در اکستر انگلستان و ۳۰ نفر در بروکسل بلژیک. در هر منطقه، ۱۵ فرد جوان و ۱۵ فرد مسن شرکت داشتند.
شرکت‌کنندگان مجموعه‌ای شامل ۱۰ آزمون شناختی را انجام دادند. این آزمون‌ها توانایی‌هایی مانند حافظه، توجه، استدلال، جهت‌یابی فضایی و سرعت واکنش را ارزیابی می‌کردند.
پژوهشگران همچنین نمونه‌هایی از سطح زبان، خون و بزاق شرکت‌کنندگان جمع‌آوری کردند و فشار خون آن‌ها را اندازه گرفتند. سپس با استفاده از تعیین توالی DNA باکتریایی، ترکیب میکروب‌های دهان هر فرد را بررسی کردند.
در مرحله نهایی، نتایج آزمایش‌های میکروبی با عملکرد افراد در آزمون‌های شناختی مقایسه شد تا مشخص شود آیا میان گونه‌های مختلف باکتریایی، افزایش سن و توانایی‌های ذهنی ارتباطی وجود دارد.
کدام باکتری‌های دهان با عملکرد شناختی ارتباط داشتند؟
۱. باکتری Prevotella histicola و سرعت واکنش
یکی از یافته‌های قابل‌توجه پژوهش، ارتباط میان فراوانی باکتری Prevotella histicola و زمان واکنش کوتاه‌تر در برخی آزمون‌های شناختی بود.
این ارتباط در هر دو گروه جغرافیایی مشاهده شد؛ به‌طوری‌که میزان بیشتر این باکتری با واکنش سریع‌تر در آزمون‌های مشخصی در بریتانیا و بلژیک همراه بود.
بااین‌حال، سریع‌تر بودن واکنش در چند آزمون به معنای هوش بیشتر یا عملکرد بهتر در تمام جنبه‌های شناختی نیست. همچنین این نتیجه نشان نمی‌دهد که افزایش این باکتری به‌تنهایی باعث تقویت مغز می‌شود.
۲. باکتری Haemophilus parainfluenzae و نتایج متفاوت
پژوهشگران ارتباط باکتری Haemophilus parainfluenzae را با چند شاخص شناختی نیز بررسی کردند؛ اما الگوی نتایج در دو کشور یکسان نبود.
در بلژیک، میزان بیشتر این باکتری با واکنش سریع‌تر در برخی آزمون‌ها و عملکرد بهتر در یکی از آزمون‌های حافظه کاری همراه بود. در بریتانیا نیز ارتباط‌هایی با واکنش سریع‌تر در آزمون‌های خاص مشاهده شد، اما در آزمون تشخیص احساسات، میزان بیشتر این باکتری با زمان واکنش طولانی‌تر همراه بود.
این تفاوت‌ها نشان می‌دهند که رابطه میان باکتری‌های دهان و عملکرد شناختی ممکن است به نوع آزمون، ویژگی‌های جمعیت و عوامل محیطی وابسته باشد.
۳. باکتری‌های مرتبط با سن و سلامت لثه
پژوهشگران همچنین ۱۷ گونه باکتریایی را شناسایی کردند که میزان حضور آن‌ها میان افراد جوان و مسن متفاوت بود.
برخی از باکتری‌های جنس Treponema و Tannerella که گونه‌هایی از آن‌ها با بیماری‌های لثه ارتباط دارند، در افراد مسن فراوان‌تر بودند. در مقابل، Neisseria flavescens در گروه جوان‌تر حضور بیشتری داشت.
این تغییرات می‌توانند سرنخ‌هایی درباره دگرگونی میکروبیوم دهان در طول زندگی ارائه کنند. بااین‌حال، فراوانی یک باکتری به‌تنهایی برای تعیین سلامت فرد یا پیش‌بینی عملکرد شناختی او کافی نیست.
آیا محل زندگی بر باکتری‌های دهان تأثیر می‌گذارد؟
یکی دیگر از یافته‌های مهم این پژوهش، تفاوت ترکیب میکروب‌های دهان میان شرکت‌کنندگان بریتانیا و بلژیک بود.
در تحلیل آماری پژوهشگران، محل جغرافیایی تنها عامل پیش‌بینی‌کننده معنادار تغییرات ترکیب میکروبی در مدل مورد بررسی بود. این موضوع نشان می‌دهد که برای مطالعه میکروبیوم دهان نباید عوامل محیطی و تفاوت‌های میان جمعیت‌ها را نادیده گرفت.
رژیم غذایی، عادات زندگی و تفاوت‌های محیطی از جمله عواملی هستند که می‌توانند در پژوهش‌های آینده بررسی شوند؛ اما این مطالعه به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که هر یک از این عوامل دقیقاً چه سهمی در تفاوت‌های مشاهده‌شده داشته‌اند.
افزایش سن همچنان با عملکرد شناختی ارتباط دارد
با وجود ارتباط‌های مشاهده‌شده میان بعضی باکتری‌ها و آزمون‌های شناختی، سن همچنان یکی از پایدارترین عوامل مرتبط با عملکرد ذهنی در این پژوهش بود.
شرکت‌کنندگان مسن‌تر در مجموع در برخی آزمون‌های حافظه، توجه و سرعت پردازش اطلاعات عملکرد ضعیف‌تری داشتند. این یافته در هر دو منطقه مشاهده شد.
از سوی دیگر، تفاوت‌های میکروبی میان افراد به‌تنهایی توضیح کاملی برای تفاوت در عملکرد شناختی ارائه نمی‌کنند. عوامل متعدد زیستی، اجتماعی و محیطی می‌توانند هم‌زمان بر سلامت دهان و مغز اثر بگذارند.
آیا باکتری‌های زبان واقعاً قدرت مغز را افزایش می‌دهند؟
پاسخ علمی در حال حاضر این است که هنوز نمی‌دانیم.
این پژوهش ارتباط‌هایی میان برخی گونه‌های باکتریایی و عملکرد شناختی نشان داده است، اما وجود ارتباط آماری به معنای اثبات رابطه علت‌ومعلولی نیست. برای مثال، نمی‌توان نتیجه گرفت که افزایش یک باکتری مشخص باعث تقویت حافظه یا سریع‌تر فکر کردن می‌شود.
از محدودیت‌های مهم مطالعه می‌توان به تعداد نسبتاً کم شرکت‌کنندگان، بررسی دو منطقه جغرافیایی و ماهیت مشاهده‌ای پژوهش اشاره کرد. به همین دلیل، نتایج باید اکتشافی تلقی شوند و برای تأیید آن‌ها به مطالعات بزرگ‌تر و پژوهش‌هایی نیاز است که تغییرات را در طول زمان بررسی کنند.
همچنین این یافته‌ها به معنای ضرورت مصرف مکمل‌های خاص، تغییر خودسرانه رژیم غذایی یا قطع استفاده از دهان‌شویه نیستند.
چگونه از سلامت دهان و دندان خود مراقبت کنیم؟
اگرچه هنوز مشخص نیست تغییر دادن ترکیب میکروبیوم دهان چه تأثیری بر عملکرد شناختی دارد، رعایت بهداشت دهان و دندان همچنان اهمیت دارد.
مسواک‌زدن منظم با خمیردندان حاوی فلوراید، تمیزکردن بین دندان‌ها، مراجعه منظم به دندان‌پزشک و توجه به نشانه‌های بیماری لثه از اقدامات مهم برای حفظ سلامت دهان هستند.
مصرف متنوع سبزیجات و داشتن رژیم غذایی متعادل نیز می‌تواند بخشی از یک سبک زندگی سالم باشد. بااین‌حال، نباید این اقدامات را درمان اثبات‌شده‌ای برای تقویت حافظه از طریق تغییر باکتری‌های زبان دانست.
جمع‌بندی: ارتباط جالب میان میکروبیوم دهان و مغز
پژوهش منتشرشده در PLOS ONE نشان می‌دهد که ترکیب باکتری‌های زبان ممکن است با برخی جنبه‌های عملکرد شناختی و تغییرات مرتبط با افزایش سن ارتباط داشته باشد. باکتری Prevotella histicola با واکنش سریع‌تر در چند آزمون همراه بود و نتایج مربوط به Haemophilus parainfluenzae نیز بسته به نوع آزمون و محل مطالعه متفاوت بود.
بااین‌حال، سن همچنان ارتباطی پایدار با عملکرد شناختی داشت و تفاوت‌های جغرافیایی نیز در ترکیب میکروبیوم نقش مهمی ایفا کردند.
بنابراین، باکتری‌های دهان سرنخی پژوهشی برای شناخت بهتر ارتباط سلامت دهان و مغز هستند، نه مدرکی قطعی برای اینکه یک باکتری خاص می‌تواند هوش یا حافظه را افزایش دهد.
منبع علمی: مقاله پژوهشی منتشرشده در مجله PLOS ONE
پرسش‌های متداول
آیا باکتری‌های زبان بر حافظه تأثیر می‌گذارند؟
برخی باکتری‌های دهان در یک مطالعه با شاخص‌هایی از عملکرد شناختی ارتباط داشتند؛ اما هنوز مشخص نیست که این باکتری‌ها مستقیماً بر حافظه تأثیر می‌گذارند یا خیر.
کدام باکتری دهان با واکنش سریع‌تر ارتباط داشت؟
در پژوهش مورد بررسی، فراوانی Prevotella histicola با واکنش سریع‌تر در برخی آزمون‌های شناختی در دو کشور همراه بود. این ارتباط به معنای اثبات اثر مستقیم این باکتری بر مغز نیست.
آیا تمیزکردن زبان باعث تقویت حافظه می‌شود؟
در حال حاضر شواهد این مطالعه نشان نمی‌دهند که تمیزکردن زبان یا تغییر هدفمند ترکیب باکتری‌های آن باعث بهبود حافظه می‌شود. رعایت بهداشت دهان برای حفظ سلامت دهان و دندان اهمیت دارد، اما نباید آن را راهکاری اثبات‌شده برای تقویت شناخت دانست.
